WETGEVING-ERFRECHT

I ECHTSCHEIDING I OMGANGSRECHT I ALIMENTATIE I SCHOOL I RECHTEN VAN HET KIND I ERFRECHT I WETSVOORSTEL I

Bij het overlijden van één van de echtgenoten heeft de partner die achterblijft recht op een overlevingspensioen. Dit geldt zowel bij ambtenaren als bij werknemers of zelfstandigen. Maar wist u dat u als gescheiden partner van een werknemer of zelfstandige ook recht hebt op een rustpensioen van uw ex-partner, weliswaar beperkt tot de jaren van het huwelijk! Ex-echtgenoten van ambtenaren vissen op dit vlak achter het net. Het pensioen van ambtenaren is een persoonlijk recht, hun ex-partners komen enkel in aanmerking voor een overlevingspensioen wanneer hun ex-partner overlijdt en ze zelf niet hertrouwd zijn. We wensen het niemand toe, maar soms kan een totaal gebrek aan informatie menselijke drama's veroorzaken. Na een recent familiedrama lichtte een gerenommeerde geriater in de pers toe dat veel echtparen na 50 jaar huwelijk of meer, geweld wellicht als enige uitweg zien omdat zij ervan uitgaan dat een echtscheiding materieel onmogelijk is. Deze opvatting gaat compleet voorbij aan de pensioenrechten van de gescheiden huwelijkspartners.

LET OP! Zoals hierboven reeds vermeld, is het verschil tussen werknemer/zelfstandigen enerzijds en ambtenaren anderzijds hier belangrijk! De ex-huwelijkspartners van een ambtenaar kan geen aanspraak maken op een pensioen als echtgescheidene.

Uw ex-huwelijkspartner is een werknemer

Als ex-partner van een werknemer kunt u aanspraak maken op een pensioen als uit de echt gescheiden partner. In welke sector ( publiek of privé) u zelf gewerkt hebt, heeft hierbij geen belang. Het pensioenbedrag wordt berekend op basis van de loopbaan als werknemer/zelfstandige van uw gewezen huwelijkspartner, weliswaar beperkt tot de jaren van het huwelijk. Het heeft geen belang of uw ex-partner inmiddels hertrouwd is of niet. Tot op bepaalde hoogte kunt u dit pensioen samen genieten met het eigen rustpensioen op basis van uw eigen loopbaan.

Het feit dat u een pensioen krijgt , berekend op de loopbaan van uw ex-partner, betekent niet dat zijn/haar pensioen verminderd. Er gaat m.a.w. niets af van het pensioen van uw ex, maar u krijgt er wel een extraatje bij.

DE VOORWAARDEN

Om het pensioen van een uit het echt gescheiden persoon te krijgen , dient u te voldoen aan de volgende voorwaarden:

* U hebt de pensioengerechtigde leeftijd bereikt (65 jaar voor een man, 64 jaar voor een vrouw, 60 jaar als u voldoet aan de voorwaarden om vervroegd met pensioen te gaan).

* U bent niet onzet uit de ouderlijke macht of niet veroordeeld om uw huwelijkspartner naar het leven te hebben gestaan.

* De echtscheiding is definitief en overgeschreven in de registers van de burgelijke stand. Zolang de echtscheidingsprocedure loopt, kunt u dus geen aanspraak maken op het pensioen van een uit de echt gescheiden persoon

* U bent zelf niet hertrouwd.

Stel dat u toch hertrouwd bent maar u scheidt later opnieuw, dan voldoet u weer aan de voorwaarden om een pensioen als uit de echt gescheiden persoon te krijgen, ook van uw eerste partner. Het is dus perfect mogelijk dat u bij opeenvolgende echtscheidingen aanspraak maakt op meerdere rustpensioenen als uit de echt gescheiden persoon. Overlijdt uw tweede ( of volgende ) partner, dan kunt u een overlevingspensioen van uw tweede partner samen genieten met een pensioen als uit de echt gescheiden persoon van uw eerste ex-partner. Maar het totaalbedrag dat u kunt onvangen is wel begrensd: tot 110% van het bedrag van het overlevingspensioen voor de volledige loopbaan.

HET BEDRAG

Voor de jaren dat uw gewezen partner gedurende de huwelijksperiode tewerkgesteld was als werknemer ( ook gelijkgestelde periodes, bijvoorbeeld bij ziekte) berekent de pensioendienst uw pensioen alsof u zelf die activiteit had uitgeoefend. De huwelijksperiode vangt aan op de dag van het huwelijk en eindigd met de dag waarop de echtscheiding wordt overgescheven in de registers van de burgerlijke stand.

Het bedrag van het pensioen als echtgescheiden persoon wordt op dezelfde manier berekend als het gewone rustpensioen, weliswaar met één belangrijke beperking: de werkelijke, fictieve of forfaitaire lonen van uw gewezen partner worden vermenigvuldigd met 62.5%. Stel dat het bruto loon van uw ex-partner voor een bepaald jaar 10.000€ bedraagt, dan wordt maar met 6.250€ rekening gehouden. Voor de huwelijksjaren waarin u zelf een beroepactiviteit hebt uitgeoefend, kunt u uw persoonlijk rustpensioen combineren met een pensioen als uit de echt gescheiden persoon voor zover het loon van uw gewezen partner hoger lag dan het uwe. Voor die huwelijkjaren krijgt u het saldo bijgepast. Voor de periodes waarin uw loon even hoog of hoger lag dan dat van uw gewezen partner kunt u geen aanspraak maken op een pensioen als gescheiden partner.

Voor de jaren buiten het huwelijk krijgt u uiteraard alleen een persoonlijk rustpensioen uit hoofde van uw eigen tewerkstelling.

VOORBEELD

Eva en Bert zijn gescheiden en hebben allebei gewerkt. Voor de jaren avn hun huwelijk wordt nagekeken of Eva in aanmerking komt voor een pensioen als uit de echt gescheiden persoon. Belangrijk daarbij is of haar loon hoger of lager ligt dan het herleide loon van Bert. Stel dat in 2004 Eva 10.000€ heeft verdient en Bert 14.000€. Omdat maar 62.5% in aanmerking wordt genomen, wordt Berts loon herleid tot 8.750€, wat lager ligt dan het inkomen van Eva (10.000€) Voor dit jaar zal Eva enkel een pensioen ontvangen op basis van haar eigen tewerkstelling, volgens de formule 10.000/44x60%= 136€

Stel nu dat Eva ook in het jaar 2005 10.000€ heeft verdiend maar Bert 20.000€. Berts loon wordt herleid tot 12.500€ (62.5%), wat hoger ligt dan 10.000€. Eva krijgt een pensioen als gescheiden persoon, berekend op het verschil tussen haar eigen loon en 62.5% van het loon van haar ex-partner. Voor 2005 gebeurt de toekenning dan ook als volgt: 10.000/44x60%= 136€ + een pensioen als gescheiden persoon : 2.500/44x60%= 34€

Uw ex-huwelijkspartner was een zelfstandige

Ook ex-partners van zelfstandigen komen in aanmerking voor een pensioen als uit de echt gescheiden persoon.

DE VOORWAARDEN

De voorwaarden zijn dezelfde als voor ex-partners van werknemers

LET OP! Toch is er een verschil: ex-partners van zelfstandigen kunnen een pensioen als uit de echt gescheiden persoon ( van hun eerste huwelijkspartner) niet samen genieten met een overlevingspensioen van hun tweede partner! Als uw tweede partner overlijdt, hebt u enkel opnieuw recht op het pensioen als echtgescheiden partner van uw eerste partner als u geen overlevingspensioen ontvangt van uw tweede partner. Dit is met name het geval als uw tweede huwelijk nog geen jaar geduurd heeft. Dan krijgt u een tijdelijk overlevingspensioen voor 12 maanden. Na deze periode valt dat overlevingspensioen weg en hebt u recht op het pensioen van de uit de echt gescheiden partner van uw eerste partner.

HET BEDRAG

Het pensioen als uit de echt gescheiden partner wordt berekend alsof u zelf als zelfstandige had gewerkt, op basis van de loopbaan avn uw ex-huwelijkspartner en voor de jaren van het huwelijk. Er wordt geen rekening gehouden met uw eigen gewerkte jaren. Die leveren u een eigen pensioen op. Er wordt ook niet bekeken of u in die jaren meer of minder verdient hebt dan uw ex-partner.

Uw ex-huwelijkspartner was ambtenaar

Het pensioen van ambtenaren is een persoonlijk recht. Daarom hebben hun ex-huwelijkspartners geen recht op een rustpensioen als gescheiden partner. Tijdens de echtscheidingsprocedure met een ambtenaar kan de huwelijkspartner die over onvoldoende financiële middelen beschikt uiteraard wel een vordering instellen om onderhoudsgeld te ontvangen. De gewezen huwelijkspartner van een ambtenaar kan na overlijden van de ambtenaar wel aanspraak maken op een overlevingspensioen.

DE VOORWAARDEN

* Het huwelijk heeft minstens één jaar geduurd. Deze voorwaarde geldt echter niet als er kinderen ten laste zijn of het overlijden te wijten is aan een arbeidsongeval of beroepsziekte.

* U bent zelf minstens 45 jaar oud (zolang u zelf geen 45 jaar bent zal het overlevingspensioen geschorst worden) maar dit geld niet als er kinderen ten laste zijn of u zelf minstens 66% blijven arbeidsongeschikt bent.

* Uw gewezen huwelijkspartner heeft 5 jaar als ambtenaar gewerkt.

* U bent zelf niet hertrouwd.

Stel dat u een overlevingspensioen geniet van uw eerste ex-partner en nadien hertrouwd, dan speelt u het overlevingspensioen van uw eerste partner kwijt vanaf de maand volgend op die van uw nieuwe huwelijk. Maar stel dat nadien uw tweede partner overlijdt, dan wordt er opnieuw rekening gehouden met het overlevingspensioen vab uw eerste partner, in die zin dat u het meest voordelige wordt toegekend

Stel dat u scheidt van uw tweede partner, dan krijgt u niet opnieuw het ercht op een overlevingspensioen van uw eerste partner als hij een ambtenaar was.

HET BEDRAG

Het overlevingspensioen bedraagt 60% van het gemiddelde loon van de overleden ex-partner in de loop van de laatste 5 jaar vermenigvuldigd met een breuk waarvan de teller gelijk is aan het aantal gepresteerde maanden en de noemer gelijk is aan het aantal maanden tussen de twintigste verjaardag en de datum van het overlijden. Er zijn evenwel afwijkingen, deze kan men bevragen bij de PDOS ( Pensioendienst voor de Overheidssector)

Gescheiden, hertrouwd, weduw(e)naar,.....

Of u recht hebt op een rustpensioen en/of een overlevingspensioen, is niet alleen afhankelijk van de sector waarin uw ex-huwelijkspartner werkte toen u bij hem/haar was, ook uw eigen situatie speelt een rol. Met name of u na de scheiding hertrouwd bent of niet, eventueel opnieuw gescheiden, en of uw tweede partner nog leeft. Een overzicht.

- Het feit dat de ene huwelijkspartner onderhoudsgeld dient te betalen aan de andere huwelijkspartner heeft geen enkel gevolg voor het pensioen. Maar anderzijds kan de toekenning van een pensioen wel een reden zijn om aan de rechtbank een vermindering van een persoonlijk onderhoudsgeld te vragen.

- Het gebeurt niet zo vaak, maar het kan: iemand hertrouwd met zij ex-partner. Als die persoon daarna overlijdt, komt zijn partner zowel in aanmerking voor een overlevingspensioen ( uw huwelijksparner is immers overleden) als voor een pensioen van een uit de echt gescheiden persoon.

- Het recht op een minimumpensioen. Om recht te hebben op een minimumpensioen moet u een voldoende aantal jaren gewerkt hebben. Een man moet een loopbaan van 30/45ste hebben, een vroeuw van 29/44ste. Bij de berekening van het aantal loopbaanjaren komen enkel de de jaren in aamerking die u zelf hebt gewerkt. Dus niet de jaren waarvoor u enkel een pensioen als uit de echt gescheiden persoon ontvangt.

- Toegelaten arbeid. Het pensioen van de uit de echt gescheiden persoon wordt beschouwd als een rustpensioen voor een alleenstaande. Ook dit pensioen kan in beperkte mate gecumuleerd worden met een toegelaten beroepsbezigheid, op voorwaarde dat de grens van de toegelaten beroepsinkomsten niet overschreden wordt.

- Waar moet u het pensioen als uit de echt gescheiden partner aanvragen?Als uw ex-partner werknemer was dient u een aanvraag in bij het gemeentebestuur van uw woonplaats of rechtstreeks bij de Rijksdienst voor Pensioenen. Als uw ex-partner zelfstandige was dient u een aanvraag in bij de RSVZ ( Rijksinstituut voor sociale verzekering der zelfstandigen). Als ambtenaar dient u een aanvraag in bij PDOS (Pensioendienst voor de Overheidssector.

- Uw recht op pensioen als uit de echt gescheiden partner wordt zonder aanvraag onderzocht als u op het ogenblik van de echtscheiding een pensioen als feitelijk gescheiden partner geniet en u bij de echtscheiding 65 jaar (man) of 64 jaar (vrouw) bent.

- Een gesplitst overlevingspensioen. Als u zelf niet hertrouwd bent, dan hebt u recht op een overlevingspensioen van uw ex-partner. Stel dat hij wel hertrouwd is, dan moet u dit pensioen delen met zijn/haar weduw(e)naar. Hoe langer uw huwelijk geduurd heeft, hoe groter het bedrag is van uw overlevingspensioen. Uw deel wordt immers afgetrokken van het globale bedrag van het overlevingspensioen. U moet dat wel aanvragen binnen het jaar na het overlijden, zoniet verliest u uw recht. De weduw(e)naar van uw ex-partner krijgt het resterende gedeelte tenzij dat minder is dan de helft van het globale bedrag, dan krijgt hij/zij toch de helft. Deze verdeling is definitief. Als u na het overlijden van uw ex-partner zou hertrouwen, blijft u het bedrag van het overlevingspensioen ontvangen. Overlijdt zijn/haar weduw(e)naar, dan veranderd dat niets aan het bedrag dat u ontvangt.

Nuttige adressen

De informatiediensten van de pensioenen beantwoorden al uw vragen:

* Voor wernemers in de privésector: Rijksdienst voor pensioenen (RVP), Zuidertoren, 1060 Brussel, tel. 02/529.30.02, www.onprvp.fgov.be, e-mail contactcenter.nl@rvponp.fgov.be. Voor vragen over uw (toekomstig) pensioen kunt u tussen 08h30 en 12h00 en van 13h00 tot 17h00 terecht op het groene nummer tel. 0800/502.46

* Voor zelstandigen, Rijksinstituut voor sociale verzekering der zelfstandigen (RSVZ), Jan Jacobsplein 6, 1000 Brussel, tel. 02/546.42.11, www.rsvz-inasti.fgov.be, e-mail info@rsvz-inasti.fgov.be

* Voor ambtenaren, Pensioendienst voor de Overheidssector (PDOS), Victor Hortaplein 40 bus 30, 1060 Brussel, tel. 02/558.60.00, www.pdos.fgov.be (lijst van de gewestelijke kantoren met uurregeling), e-mail info@pdos.fgov.be

* Voor werken buiten Europa: Dienst voor de overzeese sociale zekerheid (DOSZ), Louizalaan 194, 1050 Brussel, tel. 02/642.05.11, www.dosz.be, e-mail enfo@dosz.fgov.be

* De dienst info-pensioenen, postbus 175, 1060 Brussel, beantwoord vragen van toekomstige gepensioneerden (werknemers, ambtenaren en zelfstandigen vanaf 55 jaar). Aanvraagformulieren voor info bij deze dienst kunt u krijgen bij uw gemeente bestuur.

Bron Plus Magazine nr 218/2006

Auteurs Elfri De Neve, advocaat, en Annemie Goddefroy

Stiefkinderen en zorgkinderen betalen voortaan evenveel erfenisrechten als een biologisch kind. Let wel even op de opmerkingen of je vist achter het net. Gehandicapten krijgen bij een nalatenschap voortaan een grotere vrijstelling tot 54.000 euro.

Een zorgkind is elk kind dat ten minste drie jaar ononderbroken bij een persoon heeft gewoond die niet zijn biologische vader ofmoeder is en van die persoon hoofdzakelijk de hulp en verzorging heeft gekregen die kinderen normaal van hun biologische ouders krijgen. Tot voor kort werden deze kinderen bij de erfenis fiscaal benadeeld.

Waarom is deze gelijkschakeling stiefouders en stiefkinderen of zorgouders en zorgkinderen met natuurlijke ouders en natuurlijke kinderen nodig?

De wetgever wil met deze maatregel tegemoet komen aan de nieuwe moderne samenlevingsvormen en heeft de aldus bestaande discriminatie op het vlak van successierechten weggewerkt. Bij één op drie kinderen scheiden de ouders. Na verloop van tijd komen pa of ma een nieuwe partner tegen en gaan opnieuw trouwen. Maar vaak heeft de nieuwe vriend of vriendin ook al kinderen uit een vorige relatie. Bij het overlijden werden tot nu toe stiefkinderen altijd fiscaal benadeeld ten op zichte van natuurlijke kinderen.

Voor wie is de regeling van toepassing?

Opdat sprake zou zijn van een 'zorgrelatie' moet cumulatief aan de volgende voorwaarden zijn voldaan:

1. Het kind heeft vóór de leeftijd van 21 jaar, gedurende 3 achtereenvolgende jaren bij een andere persoon ingewoond

2. Het kind heeft bovendien gedurende voornoemde periode hoofdzakelijk van die andere persoon (al dan niet samen met zijn levenspartner), de hulp en verzorging gekregen die kinderen normaal van hun ouders krijgen.

Belangrijke opmerkingen:

1. Merk op dat het niet vereist is dat de zorgrelatie nog actueel is op het ogenblik van het openvallen van de nalatenschap. Zo kan, net zoals bij biologische kinderen, het zorgkind het huis al jaren verlaten hebben als de toenmalige verzorgende ouder komt te overlijden. Ook in dit geval blijft het zorgkind aanspraak maken op de erfenis en krijgt hij of zij evenveel als zijn (stief)broers of (stief)zussen.

2. Maar! Net als bij stiefouders en stiefkinderen is ook bij personen waartussen een zorgrelatie bestaat of heeft bestaan de gelijkstelling met een verkrijging in rechte lijn strikt beperkt tot de personen die rechtstreeks verbonden zijn door de zorgrelatie, met andere woorden tot het zorgkind en de zorgouder. Ze strekt zich bijgevolg niet uit tot hun bloedverwanten. Bijvoorbeeld. Een alleenstaande moeder met één kind (A) hertrouwt met een alleenstaande vader met 1 kind (B). Tijdens dit huwelijk wordt er nog een kind (C) geboren. Vele jaren later trouwen alle kinderen en krijgen zelf allen kinderen. Het noodlot slaat toe: Kind A en kind B rijden samen naar de markt en krijgen een ongeval waarin ze beiden overlijden. Hun moeder is zo aangedaan dat ze enkele maanden later zelf sterft van verdriet. De kinderen van A krijgen hun deel van de erfenis omdat kind A een biologisch kind was. Kind C krijgt eveneens haar deel dankzij de huidige gelijkschakeling in de wetgeving. De kinderen van B (de stiefkleinkinderen) krijgen echter niets.

3. Let op: Zorgkinderen worden volgens de wet vooralsnog niet automatisch erfgenaam. Voormelde gelijkschakeling kan dan ook alleen maar worden toegepast als het zorgkind als erfgenaam wordt opgenomen via een legaat of testament. Opdat het zorgkind dezelfde tarieven en verminderingen als natuurlijke kinderen zou kunnen genieten, moet onder andere worden bewezen dat het kind heeft ingewoond bij de zorgouder. De inschrijving van het zorgkind in het bevolkings- of het vreemdelingenregister op het adres van de zorgouder geldt hier als weerlegbaar vermoeden.

Gehandicapten betalen minder erfenisrechten.

Ouders en familieleden maken zich vaak zorgen over hoe het verder moet met hun gehandicapte verwanten wanneer zij er niet meer zullen zijn. Om aan die zorg tegemoet te komen, kent de Vlaamse overheid sinds begin dit jaar aan zwaar gehandicapten een vrijstelling in de erfenisrechten toe. Het bedrag waarop geen rechten meer moeten worden betaald, hangt af van de leeftijd waarop de gehandicapte erft. Zo kan iemand in rechte lijn tot 54.000 euro erven zonder dat hij hierop successierechten moet betalen. Voor bedragen boven het vrijgestelde deel geldt het normale tarief.

De gezinswoning wordt in Vlaanderen voortaan vrijgesteld van successierechten - althans onder bepaalde voorwaarden, zoals gewoonlijk, en pas vanaf 1 januari 2007. Het decreet van 7 juli 2006 staat ondertussen in het Staatsblad van 20 september 2006.

Het vruchtgebruik is een nuttig controle-instrument bij vermogensplanning, vooral bij schenkingen. Met vruchtgebruik kan je de geschonken goederen nog gebruiken én de vruchten blijven plukken. Een voorbeeld: beide ouders wensen tijdens hun leven al goederen aan hun kinderen te schenken. Op die manier komen hun kinderen (volledig of gedeeltelijk) in het bezit van het familiepatrimonium. Maar die verarming voor de ouders impliceert ook afstand van macht. En net die willen ze behouden. Soms zijn de kinderen nog minderjarig of niet in staat om zelf hun goederen te beheren. Verder willen de ouders ook de opbrengsten behouden, om hun bestaande levensstandaard te vrijwaren. Een schenking met voorbehoud van een levenslang vruchtgebruik kan een antwoord bieden. Een kleine greep uit de talrijke mogelijkheden. Zo kan het vruchtgebruik betrekking hebben op vastgoed, lichamelijke zaken, maar ook op schuldvorderingen (rekening-courant) en aandelen, obligaties of kasbons. Zelfs een vruchtgebruik op auteursrechten, de handelszaak of beleggingsfondsen kan. Bij een schenking van aandelen bewaren de ouders bovendien het stemrecht in de familievennootschap en bijgevolg ook de bestuurscontrole. Daarenboven ontvangen ze ook dividenden.