OPVOEDING - KINDEREN

I OUDERS I GROOTOUDERS I KINDEREN I ZORGOUDER I

Wij hebben ook een kinder forum, daar kunnen kinderen terecht met hun vragen over echtscheiding, omgangsrecht, nieuw samengesteld gezin enzo...

klik gewoon op de tekening

1 Algemeen

Over ‘kinderen en scheiding’ bestaat heel wat literatuur en onderzoeksmateriaal. Al jaren worden de effecten van echtscheiding op het psychisch welzijn, gedragsproblemen, schoolprestaties, de latere levensloopbaan… van kinderen in kaart gebracht. Tot begin jaren ’60 benadrukte men sterk het causaal verband tussen de scheiding zelf en deviantie (delinquentie, gedragsproblemen, ontwikkelingsstoornissen).

Sinds de jaren ’90 concluderen onderzoekers vaker dat niet de scheiding zelf tot problematisch gedrag leidt, maar wel de kenmerken van de context waarin de scheiding zich voltrekt en hoe de betrokkenen op de contextuele kenmerken reageren. Problemen met de scheiding en het leven erna blijken samen te hangen met:

1. het kind dat klem raakt in een slepend conflict tussen zijn ouders;
2. het kind dat zich niet begrepen voelt;
3. het kind dat een negatief beeld van partnerschap ontwikkelt;
4. het kind dat een negatief beeld van ouderschap ontwikkelt.

Wetenschappers wijzen erop dat niet de fysieke separatie op zich een nefaste impact op kinderen kan hebben, maar wel het conflict tussen de ouders. Als kinderen in een scheidingssituatie problemen ontwikkelen heeft dit eerder te maken
met het conflict tussen hun ouders dan met de scheiding op zich.Ouderconflict vormt een risico voor ontreddering of problemen bij kinderen en dan gaat het zowel om het ouderconflict in scheidingssituaties als in intacte gezinnen.

Niet elk ouderconflict leidt tot problemen bij kinderen. Maar ouderconflict dat frequent voorkomt, waarbij sterke negatieve gevoelens, vijandigheid of fysieke agressie voorkomt, waarin het kind betrokken raakt of dat rond het kind draait, dat blijft aanslepen en open gebeurt, vormt wel een risico voor kinderen.

De banden opgebouwd tijdens het huwelijk zijn belangrijke voorspellers voor het soort contact dat ouders tijdens en na de scheiding hebben. Mensen die emotioneel minder stabiel zijn hebben vaak vijandiger contact met hun ex. Kwetsbare mensen lijken meer negatieve gevolgen van een scheiding te ondervinden. Voor hen en hun kinderen cumuleren daarmee negatieve gevolgen over de levensloop. Het minder rooskleurige relationele toekomstbeeld van kinderen van gescheiden
ouders blijkt niet zozeer aan de scheiding op zich te wijten maar wel aan het soort gezin waarin deze kinderen opgroeien voor de scheiding. Het psychologisch scheidingsproces blijkt belangrijker dan de gebeurtenis van de scheidingop zich. Bepaalde gezinskenmerken (conflicten, gezinsintegratie) voorafgaand en tijdens de scheiding wegen zwaarder door op de attitudevorming dan de scheiding op zich.

2 Verblijf en omgang na een scheiding Wat vertellen kinderen en jongeren?

“Mijn vader heeft mijn moeder bedrogen en belogen. Ze heeft verschrikkelijk veel verdriet. Nu is heel ons gezin kapot. Ik wil niet naar hem toe gaan, maar de rechter beslist dat ik om de veertien dagen bij hem moet voor een weekend. Ik heb hem nochtans gezegd dat ik dat niet wil. Ik zie dit helemaal niet zitten, wat kan ik doen?”

“Mijn moeder drinkt veel, ze slaat ons en scheldt ons voortdurend uit. Nu gaan ze scheiden en wij moeten telkens voor vijf dagen bij haar, voor negen dagen bij onze pa. Ik wil dit niet. Ze heeft ons al zoveel pijn gedaan en zal dit blijven doen. De rechter heeft alleen maar geluisterd, maar heeft eigenlijk niet geluisterd, want hij houdt er geen rekening mee. Ik wil ook wat rust. Als ik moet gaan, dan loop ik weg, of ik spreek geen woord tegen haar.”

“Ik ben bij de rechter mogen gaan en heb hem gezegd dat mijn vader altijd naar seksfilms kijkt, dat hij dingen doet die ik liever niet wil. Hij maakt rare opmerkingen en zijn vrienden ook. De rechter vroeg mij of hij ooit iets tegen mij zelf heeft gedaan. Ik zei nee, maar dat ik dit al heel erg vind. Nu moet ik telkens voor een week bij mijn vader. Dit kan toch niet?”

Eens er een regeling is vastgelegd, moet die consequent opgevolgd worden. De wet staat toe dat daarvan wordtafgeweken in onderling overleg tussen de ouders. De aanmeldingen die ons bereiken slaan telkens op situaties waarin onderling overleg tussen beide ouders niet mogelijk is of waar het kind een vraag heeft die afwijkt van de regeling van de ouders.

De vrijetijdsbesteding van een kind van zes is anders dan dit van een kind van veertien, maar toch moet de regeling gevolgd worden ongeacht wijzigingen in het sociale leven van het kind. Een regeling die werkte op de leeftijd van zes jaar kan vijf jaar later niet meer adequaat zijn. Wanneer de ouders er niet in slagen hierin een onderling akkoord te vinden, dan staat het kind machteloos. Het kan zich verzetten tegen het uitvoeren van de omgangsregeling maar daarmee brengt het één van beide ouders in moeilijkheden. Veel regelingen zijn getroffen met het belang van het kind voor ogen, maar worden door de tijd achterhaald en beknotten het kind ernstig in zijn recht op spel en vrije tijd, vrijheid van vereniging enz. Kinderen
die aan georganiseerde culturele of sportieve activiteiten deelnemen, staan vaak voor de verscheurende keuze tussen een conflict met de ouders of het beoefenen van hun hobby. Dit is een conflict dat anders is van aard dan de gewone generatieconflicten omdat ze enkel en alleen het gevolg zijn van een regeling na de echtscheiding en/of een conflict tussen beide ouders na de scheiding.

“Mijn ouders zijn 7 jaar geleden gescheiden. Ik volg een danscursus waarvoor ik elke week moet oefenen. Wanneer ik op bezoek ga bij mijn vader, dan kan ik niet gaan dansen. Maar als ik te vaak de lessen mis, dan kan ik niet meedoen met de voorstelling binnen twee maanden. Dat vind ik niet fair. Mijn vader zegt tegen mij dat het mijn moeder haar schuld is, ze moet me dan maar een dag extra laten komen. Mijn moeder vindt dat hij zich maar soepel moet opstellen. Beiden proberen ze mij te overtuigen dat zij het goed met mij voor hebben en dat de andere het verkeerd aanpakt. Maar ik kan ondertussen mij danslessen vergeten.”

Een andere reden die kinderen aanhalen om de bestaande regeling niet meer te willen volgen is dat de relatie met een van beide ouders danig verstoord is. Dit kan te wijten zijn aan een gewijzigde situatie bij één van de ouders, ouder - kind
conflicten, maar vaak ook aan de wijze waarop één van de ouders met het kind omgaat.

“Ik moet elke week op zaterdag bij mijn moeder op bezoek. Ik moet om negen uur klaar staan. Soms komt mama mij halen, soms ook niet. Soms komt ze om negen uur, soms pas om elf uur. Maar als ik niet klaar sta wordt er weer een hele week ruzie gemaakt. Wanneer ik bij haar ben, zitten we de hele tijd binnen in huis, of ik moet mee naar de schieting op café. Dat doe ik helemaal niet graag. Haar vriend scheldt mij vaak uit. Soms komt ze weken na elkaar niet om mij. Maar ik moet er wel altijd voor zorgen dat ik klaar sta. Als het zo blijft, wil ik helemaal niet meer gaan. Of er moet een andere afspraak komen, zodat ik niet de hele dag moet zitten wachten. Mijn vader wil hiervoor niet naar de rechter gaan. Zelf kan ik niet naar de rechter gaan. Wat moet ik doen?”

Meldingen die betrekking hebben op jonge kinderen bereiken ons uiteraard altijd via volwassenen die namens hen optreden. In de meeste gevallen is dat één van de ouders, of een nabij familielid. De aangemelde problemen zijn van dezelfde aard als deze van oudere kinderen. Maar we merken dat de leeftijd in vele gevallen wel een verschil maakt. Wanneer (heel) jonge kinderen een bestaande omgangsregeling niet wensen na te leven, heeft dat in sommige gevallen te maken met negatieve ervaringen, in andere gevallen met heel momentane belevingsfactoren. Kleine kinderen worden schijnbaar gemakkelijker beïnvloed door zaken op het moment zelf. Wanneer zij naar de ‘andere’ ouder moeten vertrekken op een ogenblik waarop zij plezier hebben, kan dit reeds een reden zijn om niet te willen gaan. Zij zijn, omwille van hun afhankelijkheid van de volwassene, ook gemakkelijker beïnvloedbaar door de ouder waarop zij zijn aangewezen.

3 Het Kinderrechtencommissariaat

Het kinderrechtencommissariaat heeft in mei 2005 een dossier uitgebracht dat handeld over kinderen en scheiding. In dit dossier behandeld men volgende vragen :

- Hoe ziet de scheidingsrealiteit voor kinderen in Vlaanderen er vandaag uit?

- Welke vragen en bekommernissen leven er bij jongeren en ouders?

- Hoe zit het juridisch kader in mekaar?

- En wat moet er veranderen?

U kunt het volledig dossier hier nalezen

4 Kinderen hoeven niet te weten waarom hun ouders scheiden

Hier lees je een verhaal geschreven door een kind, dat in de zelfde situatie als jullie. Als je zelf ook zo'n verhaal hebt kan je dat plaatsen op ons forum. De link naar ons forum vindt je bovenaan deze pagina.

Lees hier het hele verhaal

ALS JE JE VADER NIET MEER ZIET

Kinderen die hun mama of papa niet meer willen zien na de scheiding. Het gebeurt veel te vaak. Maar ook de ouder kan het contact met dochter of zoon verwaarlozen. En dan worden ouder en kind vreemden voor elkaar. Hun band verwatert, soms voor altijd. Guy en Anouk vertellen erover.

Guy: "Twintig jaar is het ondertussen geleden dat ik mijn dochter Fadja voor het laatst heb gezien. Twintig jaar van wachten, hopen, twijfelen en geduld hebben, maar ook van wanhoop en verdriet. Kon ik haar maar één keer mijn verhaal vertellen en zeggen hoe graag ik haar zie en hoe erg ik haar lleb gemist. Misschien komt dan alles weer goed. Hoewel. misschien ook niet."

Momenten om te koesteren

"Waar het is misgelopen? Wist ik dat maar. Voor de scheiding hadden mijn dochter en ik een heel goede band.

Samen gezelschapsspelletjes spelen, ravotten in de tuin, een warme knuffel geven: dat zijn mooie herinneringen die ik blijf koesteren. En ook na de scheiding ging het nog een paar jaar goed. Eén op de twee weekends bracht ze een dag bij mij door. Mijn nieuwe vrouw, haar dochter, Fadja en ik vormden een gelukkig gezin. Die weekends waren momenten waar ik naar uitkeek. En ook Fadja leek er intens van te genieten.

Maar helaas maakte mijn ex me voortdurend zwart. Ze vertelde mijn dochter voortdurend wat voor een slechte papa ik was. Het verbaasde me niet. want mijn ex was altijd al een manipulator geweest. En om één of andere reden wilde ze nu het contact tussen mij en mijn dochter verbreken. Waarom? Dat vraag ik me nog altijd af. Wilde ze voorkomen dat Fadja via mij dingen hoorden over de donkere kanten van haar moeder, van gebeurtenissen die ze liever verborgen hield voor de buitenwereld? Of wilde ze dat mijn dochter me even hard liet vallen als zij had gedaan? Het zijn vragen die nog altijd door mij hoofd blijven malen. Vragen waarop ik zo graag ooit een antwoord zou hebben.

Niet welkom op de communie

"Op een dag kreeg ik telefoon van mijn ex: ik was niet welkom op de communie mis van mijn dochter, ik zou de boel volgens haar toch alleen maar vergallen. Fadja vond dar trouwens ook. Aandringen had geen zin, haar besluit stond vast. Dat gesprek was een klap in mijn gezicht. Welke trotse papa wil zo'n belangrijke dag uit het leven van zijn dochter missen? Maar ik legde me neer bij het besluit van Fadja en mijn ex. Ik wilde het koste wat het kost vermijden dat ik te veel zou aandringen en zo mijn dochter zou kwijtraken.

Sinds die dag heb ik mijn dochter niet meer gezien. In het begin belde ik regelmatig om te horen of ze niet wilde langskomen. Ik vroeg haar wat er scheelde, wat er mis was.

Ze antwoordde dan ontwijkend. Ze had al andere plannen, zou wel een andere keer langskomen. En elke keer had ik het gevoel dat ik niet de woorden van Fadja hoorde, maar die van mijn ex. Het maakte me wanhopig en intens verdrietig. Wat moest ik doen? Zal! ik aandringen op het bezoekrecht waarop ik tenslotte recht had of zou ik Fadja wat tijd gunnen? Misschien was ze aan het puberen en was dit maar een tijdelijke fase.

Op haar verjaardag stuurde ik een kaartje en hoopte ik op een reactie. Maar die bleef uit. Toch bleef ik mezelf ervan overtuigen dat alles wel zou veranderen als Fadja volwassen werd en zelfstandig kon beslissen om contact met mij op te nemen."

Ben ik haar nu helemaal kwijt?

"Ondertussen is Fadja eenendertig en heb ik haar al twintig jaar niet meer gezien. Twintig lange jaren waarin ik blijf hopen dat Fadja op een dag voor de deur staat om alles uit te praten. Ik blijf er rotsvast in geloven. dat die dag komt.

Een paar jaar geleden heb ik via bemiddeling geprobeerd om weer met haar in contact te komen. Ik had al mijn hoop op die poging gezet, maar het mislukte: Fadja weigerde om me te zien. De oorzaak hoef ik niet ver te zoeken: de invloed van mijn ex op Fadja is nog altijd groot. Ze werken dag in, dag uit samen in een winkel. Kon die manipulatie van mijn ex maar eens stoppen. Dan zou Fadja misschien inzien dat haar vader nog de slechtste niet is."

Voor altijd een trotse papa

"Er gaat geen dag voorbij zonder dat ik aan mijn dochter denk. Voortdurend vraag ik me af wat ze doet, voelt en of ze soms ook aan mij denkt. Ik troost mij met de kleine weetjes en verhalen die ik van anderen opvang. Zo ben ik anderhalf jaar geleden te weten gekomen dat ze trouwde. Trots als een pauw ben ik als mijn dochter zo'n belangrijke stap in haar leven zet. Op haar huwelijk heb ik haar een ruiker met gelukwensen gestuurd. Ergens hoopte ik op een reactie van haar, maar die bleef opnieuw uit. Regelmatig hoor ik wat een lieve meid ze is. Op zulke momenten gloei ik van trots. Mijn dochter zal ik dan ook nooit iets kwalijk nemen. Maar kon ze toch maar eens terugdenken aan onze mooie tijd samen en beseffen dat ik nog altijd diezelfde papa ben. Mijn deur zal altijd voor haar blijven openstaan. Want er is zoveel tijd die we hebben in te halen."

Wat kan een ouder dan doen om het contact te herstellen?

Hoe zoek ik opnieuw contact met mijn vader?

Ik ben een vrouw van 32 en enig kind . Mijn ouders zijn gescheiden toen ik acht jaar was. Sindsdien heb ik geen contact meer gehad met mijn vader en is mijn moeder, die hem doodzwijgt, hertrouwd. Nu ben ik te weten gekomen waar mijn vader en zijn nieuwe gezin wonen. Ik zou hem graag contacteren, maar ben doodsbang. Wat als hij me afwijst? Wat als we elkaar niets te vertellen hebben? Wat kan ik best doen?

Lees het advies van Marijke Leys