OPVOEDING - GROOTOUDERS

I OUDERS I GROOTOUDERS I KINDEREN I ZORGOUDER I

Grootouder worden betekent een stap vooruit op de levensladder. Het is tevens een confrontatie met nieuwe emoties, nieuwe perspectieven, nieuwe verwachtingen en verantwoordelijkheden. Het besef dat de familie zich voortzet is een belangrijke dimensie van het grootouderschap. Kleinkinderen zijn over het algemeen een bron van vreugde in het leven van ouder wordende mensen. Grootouders spelen een belangrijke rol in het leggen van de link tussen het verleden, het heden en de toekomst. De oudste generatie is voor het kleinkind de belangrijkste schakel met het verleden. Het kleinkind vormt zich op die manier ook een beeld van het ouder worden. Sommige grootouders kunnen zelfs het boegbeeld zijn voor de manier waarop iemand later zelf oma of opa wil worden.

1. GROOTOUDERROL
Grootouders verschillen onderling sterk in de manier waarop ze hun rol vervullen. Daarbij spelen een aantal elementen een belangrijke rol, met name het geslacht en de leeftijd van het kleinkind, de frequentie van contact en de woonafstand tussen het kleinkind en de grootouders, en de relatie tussen de grootouders en hun kinderen. Als de relatie met uw kinderen bijvoorbeeld niet goed is, zal die met uw kleinkinderen waarschijnlijk ook niet al te best zijn.

De psychologische invloed van de grootouders op de kleinkinderen mag niet onderschat worden. Een regelmatig contact kan veel betekenen, ook als de kleinkinderen al wat groter zijn. Alleen al het feit dat u rustig de tijd hebt om te luisteren en belangstelling te tonen, kan wonderen doen. Voorwaarde is evenwel dat u open staat voor en inzicht hebt in de specifieke problemen van de huidige jeugd. Daarbij bestaat de kunst erin om de 'oudere' tradities en waarden een plaats te geven in de veranderde wereld.

In een moeilijke situatie, zoals een echtscheiding, blijven veel grootouders zich verantwoordelijk voelen voor hun kinderen en kleinkinderen. Vaak zijn ze een bron van continuïteit en ondersteuning zowel voor het kleinkind als voor de gescheiden ouder. Onderzoek wijst uit dat als de grootou

Het hoeft geen betoog dat een echtscheiding, zowel bij de grootouders als bij de ouders van de kleinkinderen, belangrijke implicaties kan hebben op het grootouderschap. Het contact tussen grootouders en kleinkinderen kan verminderen, zowel op kwalitatief als op kwantitatief vlak. Nochtans is het omgangsrecht tussen grootouders en kleinkinderen wettelijk geregeld in de wet op de gezamenlijke uitoefening van het ouderlijk gezag. Daardoor wordt algemeen erkend en aanvaard dat grootouders en kleinkinderen het recht hebben elkaar te zien. Door een verzoekschrift in te dienen bij de griffier van de Jeugdrechtbank van de woonplaats van het kind kan u dit recht afdwingen als u om een of andere reden uw kleinkinderen niet meer te zien krijgt. Uiteraard kan u ook een beroep doen op een advocaat die de procedure voor u regelt.

Naast echtscheidingen kunnen nieuwe huwelijken of relaties - zowel bij de grootouders als bij de kinderen - de relatie tussen kleinkinderen en grootouders eveneens sterk beïnvloeden. Grootouders kunnen na het aangaan van een nieuwe relatie zelf plots 'kleinkinderen' krijgen met wie

2. KINDEROPVANG
Dat grootouders vaak instaan voor de kinderopvang is een feit. Cijfers wijzen er zelfs op dat de opvang van kinderen jonger dan drie jaar voor 40% gebeurt door de grootouders. Vaak nemen die hun rol van onthaalouder heel ernstig en maken echt werk van die bezigheid: ze brengen samen met hun kleinkinderen heel wat vrije tijd door, zijn een emotionele steun voor hen en vertellen over vroeger.

Toch rijst de vraag of grootouders, vooral grootmoeders, bij een dergelijke intensieve rolinvulling nog wel de kans krijgen om te genieten van de vrije tijd die ze (opnieuw) krijgen. Blijft er voldoende ruimte om de eigen levensprojecten verder uit te bouwen? Te vaak wordt de opvang van kleinkinderen beschouwd als een goedkope oplossing voor de buitenshuiswerkende ouders. Bovendien verloopt de opvang niet altijd van een leien dakje, vooral omdat de kinderen liever geen bemoeienissen en verwennerij willen. Conflicten zijn vaak onvermijdelijk. De vraag rijst dan ook of de 'inspanning' die grootouders leveren als 'onthaalouder' wel echt de moeite loont. Alvorens een engagement aan te gaan is het alleszins aan te raden met uw kinderen duidelijke afspraken te maken. Misschien is de pensionering een goede gelegenheid om aangegane verbintenissen opnieuw te bekijken. Vergeet niet dat u ook recht hebt op een eigen leven.

Bron: 60plus, een uitgave van het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap.

Een op de drie huwelijken in Nederland eindigt in een echtscheiding. In tachtig procent van de gevallen blijven de kinderen bij de moeder wonen. Ongeveer een op de drie vaders verliest in de loop der tijd het contact met de kinderen waardoor ook gootouders hun kleinkinderen niet meer zien. En dat treft zo'n 14.000 opa's en oma's per jaar. Praktische tips hoe ze hiermee om kunnen gaan alsmede met hun scheidende kinderen, is te lezen in een onlangs verschenen handboek voor grootouders.

Door Daphne van Dijk

Graag hadden we de persoonlijke verhalen verteld van grootouders die na een echtscheiding van hun zoon of dochter het contact met hun kleinkinderen hebben verloren. Ze zijn er, duizenden. En enkelen wilden graag hun verhaal vertellen, al dan niet anoniem.

Maar de verhalen bleken veelal beerputten. En opa of oma deden net zo hard mee aan de vechtscheiding van de ouders, helaas over de hoofdjes van de kleinkinderen. Maar misschien was dat ook wel te verwachten. Want wie op een gezonde manier scheidt, hoeft immers niet naar de rechter om een omgangsregeling met de (klein)kinderen te eisen.

Wie gaat scheiden, houdt allebei het ouderlijk gezag over de kinderen. Meestal blijven zij bij de moeder wonen, in vijftien procent van de gevallen bij de vader. Met de andere ouder wordt een omgangsregeling vastgesteld en daar zit ook het probleem. Er staan nauwelijks sancties op ouders die de omgangsregeling niet naleven en dat treft statistisch gezien dus vaker vaders dan moeders. Over de papa's die na een echtscheiding het contact met hun kinderen verliezen zijn al veel verhalen geschreven. Ook is een aantal belangengroeperingen in het leven geroepen (Fathers4justice, SOS-papa, Dwaze Vaders). Dat er ook nog een hele familie bij betrokken is, van ooms en tantes en opa en oma, daar hoor je weinig over. En dus besloten Marijke en Manon Sikkel (moeder en dochter) er een boek over te schrijven: 'Als je kind gaat scheiden. Voor ouders en grootouders' (uitgeverij Aramith).

Marijke Sikkel (62), kinderpsycholoog en scheidingsbemiddelaar (mediator): " Ongeveer een jaar geleden kreeg ik erin mijn praktijk een vraag over, maar toen ik literatuur probeerde te vinden, bleken er helemaal geen titels voor opa's en oma's te zijn! Ik denk dat dat komt doordat veel grootouders het gênant vinden om over de scheiding van hun kind te praten. Je wilt het liefst opscheppen over je kinderen en je kleinkinderen, hoe leuk en succesvol ze zijn. Met scheiden en daaruit voortvloeiende problemen scoor je natuurlijk niet echt." Misschien is dat ook de reden dat grootouders die hun kleinkinderen niet meer zien in Nederland nog amper verenigd zijn. " In de VS worden zelfs al cursussen effectief grootouderschap gegeven. Opa en oma kunnen juist een belangrijke rol spelen tijdens de scheiding. Ze zijn meestal redelijk onpartijdig omdat ze niet in het conflict zitten", vertelt Manon (39), gelukkig getrouwd met de vader van haar twee kinderen. " Kleinkinderen kunnen hun ei misschien kwijt bij de juf maar nog beter bij opa en oma." Marijke vult aan: "En als de schoonzoon of -dochter dan merkt dat dat goed gaat, is de kans groter dat opa en oma het kleinkind kunnen blijven zien."

Maar dan moet je als grootouder ook wel sterk in je schoenen staan. Want hoe reageer je op je schoondochter die gaat scheiden omdat ze is vreemdgegaan? Of als er lichamelijk geweld, drugs of een alcoholprobleem in het spel is? Manon: "Eigenlijk moet je als grootouder zeggen 'Het kan me niet schelen wat er gebeurd is, maar ik wil graag contact blijven houden met mijn kleinkinderen'."

De voornaamste reden waarom mensen uit elkaar gaan is niet (meer) goed kunnen communiceren. Marijke: "En dat heb je juist hard nodig bij een echtscheiding." Manon: "Er ligt een wetsvoorstel dat ouders voordat ze gaan scheiden eerst een kinderplan moeten indienen. Daarin staat de omgangsregeling met meestal de vader, maar je kunt er ook in opnemen dat de kleinkinderen twee keer per jaar bij opa en oma mogen logeren. Of dat zij elke maand een dagje naar Artis gaan met de grootouders. Deze dingen bespreken in een vroeg stadium is belangrijk. Als er slaande ruzie is en alle betrokkenen met de hakken in het zand staan, is communicatie op een normale manier vaak niet meer mogelijk."

In het geval dat opa en oma geen goede verstandhouding meer hebben met de ex-schoonzoon of -dochter kunnen zij naar de rechter stappen voor een omgangsregeling met hun kleinkinderen. In artikel 8 van het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM) staat namelijk dat iedereen recht heeft op eerbiediging van privé-leven, familie- en gezinsleven.

Dat je kinderen het niet altijd in dank afnemen als je contact onderhoudt met je ex-schoonfamilie bleek uit het relaas dat wij hoorden van een oma die haar kleinkind wilde blijven zien en waardoor het contact met haar eigen zoon verbroken is. "En in geval dat de moeder bang is dat opa de kinderen toch stiekem naar haar ex-man meeneemt, zou het een oplossing zijn elkaar op een neutrale plek als een omgangshuis te ontmoeten."

En wat doe je als zelfs dat niet mogelijk is? Marijke: "Schrijf brieven en bewaar ze. Mocht je kleinkind op latere leeftijd zelf contact zoeken, kun je laten zien dat je wel altijd met hem of haar bezig bent geweest." Soms zijn ouders en grootouders gelukkig wel verstandig en kunnen ze al hun wrok en aversie opzijzetten. Zoals het verhaal van de 24-jarige Heleen, dat Manon en Marijke Sikkel optekenden. Twaalf jaar geleden gingen haar ouders uit elkaar. Haar vader heeft ze sindsdien weinig ontmoet, maar zijn moeder is ze altijd blijven zien. "Toen mijn ouders uit elkaar gingen, was het eerste wat mijn oma zei: 'Oh, dan zie ik mijn kleinkinderen niet meer.' Maar mijn moeder zei direct tegen haar: 'Dan ken je mij nog niet.' En ze heeft altijd woord gehouden. Om de week gingen mijn zusje en ik met mijn moeder naar oma. Nooit heeft ze iets onaardigs over mijn moeder gezegd, maar van een tante hoorde ik laatst dat zodra wij de deur uit waren, mijn oma vreselijk kwaad over mijn moeder begon te spreken. Het is duidelijk dat die twee elkaar echt niet liggen, maar daarom vind ik het juist bewonderenswaardig dat ze allebei al die jaren hun best hebben gedaan om waar wij bij waren aardig tegen elkaar te doen."

Bron De Telegraaf

Hoeveel kinderen hebben zware problemen met de echtscheiding van hun ouders? ,

,Ik kan daar geen procenten op kleven, maar er zijn nogal wat kinderen die het er heel moeilijk mee hebben. Maar kinderen bezitten ook een onvoorstelbaar groot incasseringsvermogen. En dat stemt mij toch wat optimistisch.''

,,Studies uit de jaren tachtig alarmeerden over de gevolgen van een scheiding op de ontwikkeling van kinderen. Sommige recente onderzoeken stellen dan weer dat een echtscheiding kinderen weerbaarder en zelfstandig maakt. Maar de hamvraag is niet of kinderen beter of slechter uit een scheiding komen. Ouders kunnen nu eenmaal uit elkaar gaan en het blijft een pijnlijke ervaring want er is iets heel belangrijks kapot gegaan. We moeten ons vooral afvragen hoe we kinderen het best door hun rouwproces kunnen helpen.''

Welke rol spelen nieuwe partners en grootouders in het verwerkingsproces?

,,De nieuwe partner in het gezin wil dikwijls -- meestal met de beste bedoelingen -- een te grote rol spelen. Ze willen te fel ouder zijn. Maar kinderen aanvaarden dat niet zomaar. Zeker pubers niet. Vooral stiefvaders worden heel moeilijk geaccepteerd. Ik raad stiefvaders en stiefmoeders aan heel veel respect te hebben voor de binding met de echte vader en moeder en zich wat afstandelijk op te stellen.''

,,Grootouders mogen zich niet met de scheiding van hun kinderen bemoeien en roet in het eten gooien. Ik zie dat vaak gebeuren, ook wanneer de partners de scheiding vrij goed met elkaar geregeld hebben. Dan komen ze thuis en zeggen hun ouders: Ge hebt u weer in de zak laten zetten. Dat maakt het moeilijke proces van een echtscheiding alleen maar pijnlijker dan het al is.

,,Je kan als grootouder wel heel veel voor je kleinkinderen betekenen. Ouders die scheiden, zitten vaak in de knoei met zichzelf en missen dan soms de emotionele kracht om hun kinderen de nodige bijkomende aandacht te geven. Grootouders kunnen hun kleinkinderen nu en dan een extra knuffel geven.''

Kinderen en echtscheiding , Ludo Driesen, uitgeverij Garant, 170 blz., 16,90 euro.

Mag je als opa of oma eigen regels voor je kleinkind hanteren? Mag je strenger zijn dan hun ouders, of juist minder streng? Zeker als je vaak op de kinderen past, is dat een belangrijke vraag. Enkele tips en adviezen.

Veel opa's en oma's zeggen zelf dat ze voor hun eigen kinderen veel strenger waren dan voor hun kleinkinderen. Op zich is dat niet verwonderlijk: als grootouder heb je een heel andere opvoedkundige rol dan als ouder. Als ouder ben je verantwoordelijk voor alle aspecten van de opvoeding. Niet alleen voor de leuke, maar ook voor de minder leuke kanten. Je moet grenzen stellen voor je kind en daar consequent in blijven.

Tegen de tijd dat je opa of oma bent, ligt je rol anders. Het belangrijkste verschil met vroeger is dat je niet meer rechtstreeks verantwoordelijk bent voor de opvoeding. Alle moeilijke beslissingen zijn in principe voor rekening van de ouders. En dus kan jij je als grootouder concentreren op de leuke dingen. En dan ben je al eens wat minder streng.

Maar het kan ook zijn dat je je vragen stelt bij de opvoedkundige keuzes van je kinderen. De rust en structuur die jij vroeger zo hoog in het vaandel droeg, lijkt wel helemaal afwezig in de opvoeding van je kleinkinderen. Ze worden overal mee naartoe gesleept en missen elke vorm van structuur. En waarom krijgen kinderen tegenwoordig altijd wat ze graag eten op hun bord? Eten wat de post schaft was toch een prima principe?

De meningen verschillen dus, maar dat hoeft niet noodzakelijk tot problemen te leiden. Er zijn een aantal dingen waar ouders en grootouders rekening mee moeten houden, en dan kan alles op wieltjes lopen.

Houd het ritme van mama en papa aan
Bij kleine kinderen is het belangrijk dat je het ritme van hun ouders aanhoudt. Als ze thuis altijd een middagdutje doen om twee uur kan je ze bij jou thuis ook best om twee uur in bed stoppen. Zeker bij kinderen die jonger zijn dan drie jaar is het belangrijk dat je ze niet te veel tegenstrijdige boodschappen geeft. Dat snappen ze immers niet en het maakt hen onzeker.

Bij oudere kinderen kan je wat flexibeler zijn. Die snappen veel beter dat er bij verschillende mensen verschillende regels gelden. Ze begrijpen perfect dat ze bij opa en oma bijvoorbeeld wat langer mogen opblijven, of dat ze er wat meer mogen snoepen. Een beetje verwennen mag dus, maar overdrijf niet en laat het geen gewoonte worden. Anders kan het voor de ouders moeilijk zijn om hun kinderen weer in de hand te houden.

Maak afspraken met de ouders
Of je nu mildere of juist strengere regels wil hanteren, maakt niet zozeer uit. Als je er maar duidelijke afspraken over maakt met de ouders. Anders kunnen er alleen maar conflicten ontstaan. Zo vermijd je dat je kleinkind het middelpunt wordt van allerlei ruzies en misverstanden. Of dat je kleinkind zich bij jou steeds als een engeltje gedraagt, maar thuis steevast in een onhandelbaar spook verandert. (“Bij opa en oma hoef ik mijn spruitjes niet op te eten!”). Hoe duidelijker jullie afspraken zijn, hoe duidelijker jij en de ouders kunnen zeggen: “Thuis is het zou, en bij opa en oma is het anders”.

Dring je keuze niet op
Onthoud dat jij de grootouder bent, en niet de ouder. Jij bent niet de opvoeder. Bekritiseer je kinderen niet om hun opvoedkundige keuzes, zeker niet waar de kleinkinderen bij zijn. Zorg ervoor dat ze altijd bij je terechtkunnen voor raad en advies, maar dring je niet op.

Bron www.gezondheidsnet.be