Tijdens een echtscheidingsprocedure of bij een procedure betreffende de omgangsregeling (tijdens de echtscheiding of in een geschil van ouders die gescheiden leven) kan de rechtbank beslissen om een sociaal onderzoek te laten uitvoeren. Dit kan zij doen op eigen initiatief, op verzoek van het openbaar ministerie of op vraag van één van de ouders.

Dit onderzoek dient om de kinderen te horen in hun eigen omgeving en tegelijk ook om informatie te verzamelen over die omgeving zelf. Een sociaal onderzoek helpt de rechter om een beslissing te nemen met oog voor het belang van het kind. De dienst die met het onderzoek gelast wordt, brengt één of meerdere bezoeken aan de kinderen en aan beide ouders. Op basis daarvan wordt een verslag opgemaakt dat de rechter kan raadplegen. De uitspraken van de kinderen worden niet ter inzage aan de ouders gegeven. Het verslag wordt echter wel toegevoegd aan het dossier en kan door beide partijen worden ingezien. Het is de rechter zelf die beslist in hoeverre hij daar rekening mee wil houden. Hij moet immers ook rekening houden met de beide partijen en dit alles binnen de grenzen van de wetgeving.

Tegen het verslag van een sociaal onderzoek kan je geen beroep aantekenen. Wel kun je beroep aantekenen tegen het uiteindelijk vonnis van de rechtbank